Төрийн аудитын байгууллагын хараат бус байдал МУ-ын Үндсэн хуульд тусгагдлаа


Монгол Улсын Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл таван сарын турш тасралтгүй хэлэлцэгдсэний дүнд  2019 оны арван нэгдүгээр сарын 14-ны өдөр Улсын Их Хурлын 63 гишүүний саналаар батлагдлаа.

Үндсэн хуулийн хорин тавдугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 7 дахь заалтад “Төрийн санхүү, төсвийн хяналтыг хараат бусаар хэрэгжүүлэх байгууллагын бүрэн эрх, зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны журмыг хуулиар тогтооно” хэмээн тусгагджээ.

Аудитын дээд байгууллагуудын олон улсын байгууллага болох ИНТОСАЙ нь төрийн хараат бус аудитыг бүрдүүлэхийг уриалж, зорьж ажилладаг бөгөөд дан ганц хараат бус байдлыг олж авснаар хангагдахгүй, энэхүү хараат бус байдлыг хууль тогтоомжид тусгаж өгсөн байх шаардлагыг тавьдаг.

Монгол Улсын Төрийн аудитын байгууллага 1996 онд “Төрийн хянан шалгах хороо” нэртэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байх үедээ ИНТОСАЙ-н хамтын нийгэмлэгийн гишүүн болсон байдаг. Тэр үеэс хойш Үндсэн хуульд төрийн хараат бус аудитын талаар тодорхой зүйл, заалт оруулахыг хичээж ирсэн. Тэгвэл Монгол Улсын Үндсэн хуулийн энэ нэмэлт өөрчлөлтөөр Төрийн аудитын байгууллагын бүрэн эрх, зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны журмыг  хуулиар тогтоох талаар хуульчилж өгсөн түүхэн чухал  үйл явдал боллоо.

2000 оноос хойш МУ-ын Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн 4 төсөл өргөн баригдсан. 2019 оны намрын ээлжит чуулган үргэлжилж байх энэ цаг үед  Г.Занданшатар даргатай УИХ-ын танхим өндөр хариуцлага, эрсдэлийг хүлээж, хүчин чармайлт гаргасан нөр их хөдөлмөрийн үр шим нь Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан шийдвэр байлаа.

Энэхүү өөрчлөлтийг хийхийн өмнө УИХ-аас судалгаа хийж, зөвлөлдөх санал асуулга зохион байгуулж, улс орон даяар хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн байдаг. Давхардсан тоогоор 5.4 сая санал иргэдээс хүлээн авсан бол эрдэм шинжилгээний хэд хэдэн хурал хийж, Үндсэн хууль судлаач, эрдэмтэд, Үндсэн хууль тогтоогчдын санал, дүгнэлтийг авсан юм.